از ایران تا چین، اوکراین، بوسنی و لبنان؛ الگوهای جهانی تاب‌آوری کسب‌وکارها در بحران

در این جلسه، نمونه‌های موفق از ایران، چین، اوکراین، بوسنی و هرزگوین، لبنان و چند کشور دیگر به‌عنوان الگوهای قابل اقتباس برای شرایط کنونی اقتصاد ایران معرفی شد.

ایران؛ توسعه فروش اعتباری با مدل BNPL

در بخش نخست نشست، بر ضرورت راه‌اندازی سریع سازوکار خرید اعتباری (BNPL) در ایران تأکید شد. در این مدل، کسب‌وکارها می‌توانند کالاهای خود را به‌صورت اقساطی عرضه کنند و بازگشت اصل و سود فروش توسط نهادهای تضمین‌کننده‌ای همچون گرین بانک پوشش داده شود.

بر اساس این طرح، گرین بانک بدون تأمین مستقیم منابع مالی، صرفاً بستر پلتفرمی و ضمانت بازپرداخت را فراهم می‌کند. همچنین امکان اجرای هم‌زمان فروش نقدی همراه با تخفیف، امتیازدهی به مشتریان و تبدیل امتیازات به اعتبار مالی برای رونق کسب‌وکارها وجود دارد.

این مدل پیش‌تر در یکی از شرکت‌های بزرگ ایرانی تجربه شده و با توجه به قابلیت اجرا بر بستر اینترنت ملی، به‌عنوان راهکاری سریع و بومی معرفی شد.

چین؛ فروش محله‌ای و ارسال رایگان

تجربه چین در دوره‌های رکود اقتصادی نشان می‌دهد که این کشور به‌جای تمرکز صرف بر تخفیف، به سمت فروش اشتراکی محله‌ای حرکت کرده است.

در این مدل، یک فرد به‌عنوان توزیع‌کننده محلی سفارش‌های یک محله را جمع‌آوری و خرید عمده انجام می‌دهد. این شیوه باعث کاهش هزینه‌ها و افزایش دسترسی مشتریان شده است.

چین همچنین روی ارسال رایگان به‌عنوان ابزار حفظ مشتری سرمایه‌گذاری کرده و در کنار آن از فروشگاه‌های محلی به‌عنوان نقاط تحویل کالا استفاده کرده است.

مدل دیگر چینی‌ها، طراحی بسته‌های ترکیبی معیشتی بود که انتخاب را برای مشتریان ساده‌تر می‌کرد.

اوکراین؛ انطباق سریع با نیازهای ضروری

در جریان جنگ، کسب‌وکارهای اوکراین نمونه‌های کم‌نظیری از تطبیق‌پذیری را ارائه کردند.

در کی‌یف، برخی نانوایی‌ها فعالیت خود را به زیرزمین منتقل کردند و با استفاده از ژنراتورهای کوچک، تولید را ادامه دادند.

در خارکیف، کارگاه‌های خیاطی به‌جای تولید لباس‌های معمول، به تولید اقلام ضروری مانند کیسه حمل، پتو و لباس‌های کاربردی روی آوردند.

فروشگاه‌های مواد غذایی اوکراینی نیز با ایجاد شبکه‌های مشترک تأمین میان چند فروشگاه، هزینه‌های حمل‌ونقل را کاهش داده و تنوع کالا را حفظ کردند.

یکی از خلاقانه‌ترین نمونه‌ها در شهر لویو رخ داد؛ جایی که یک استودیوی آموزشی، محتوای خود را روی فلش‌مموری ذخیره و از طریق پیک برای مشتریان ارسال می‌کرد.

بوسنی و هرزگوین؛ اقتصاد خلاقیت در دوران محاصره

تجربه بوسنی و هرزگوین در محاصره سارایوو، الگویی تاریخی از بقا در شرایط بحرانی است.

در سارایوو، کارخانه‌ای که پیش‌تر محصولات پلاستیکی تولید می‌کرد، خط تولید خود را به ساخت شمع‌های کوچک و ارزان تغییر داد تا پاسخگوی نیاز فوری مردم باشد.

نانوایی‌های محلی با راه‌اندازی نان‌رسانی سیار، محصول را به پناهگاه‌ها می‌رساندند و حتی پرداخت را به‌صورت تهاتر کالا می‌پذیرفتند.

تعمیرکاران لوازم خانگی نیز با بازیافت قطعات فرسوده، خدمات تعمیر در محل ارائه می‌کردند.

همچنین گروه‌های زنان محلی با تشکیل تعاونی‌های کوچک، از مهارت‌های خانگی برای تولید و توزیع کالاهای ضروری بهره گرفتند.

لبنان؛ اعتمادسازی و همکاری میان کسب‌وکارها

لبنان در سال‌های اخیر، به‌ویژه پس از انفجار بندر بیروت و بحران اقتصادی، نمونه‌های متعددی از خلاقیت اقتصادی را ثبت کرده است.

در بیروت، رستوران‌هایی که امکان فعالیت در محل نداشتند، به آشپزخانه‌های سیار تبدیل شدند و در محله‌های مختلف خدمات ارائه کردند.

سوپرمارکت‌های محلی، مدل فروش اقساطی خرد بر پایه اعتماد را اجرا کردند؛ مشتریان خرید می‌کردند و بدون سود یا جریمه، در زمان مناسب بدهی خود را می‌پرداختند.

استارتاپ‌های لبنانی نیز با استفاده از فروش آفلاین مبتنی بر پیامک و تماس تلفنی، مشکل قطعی اینترنت را مدیریت کردند.

در طرابلس، کارگاه‌های تولید صابون با تغییر جایگاه محصول از کالای مصرفی به هدیه‌ای لوکس، بازار جدیدی برای خود ایجاد کردند.

پلتفرم اشتراکی «شرکاء» نیز نمونه‌ای از همکاری موفق میان چند کسب‌وکار کوچک برای اشتراک انبار، حمل‌ونقل و فروش ترکیبی بود.

سوریه؛ اقتصاد مبتنی بر اعتماد

در دمشق سوریه، نانوایی‌های محلی با استفاده حداکثری از ساعات محدود برق و ایجاد دفترچه‌های اعتباری محلی، امکان ادامه فروش را فراهم کردند.

مردم نان را با امضا و تعهد دریافت می‌کردند و تسویه‌حساب در پایان ماه انجام می‌شد؛ مدلی که نشان داد در بحران، اعتماد جایگزین فناوری می‌شود.

هلند؛ اتحاد تولیدکنندگان کوچک

در بحران سوخت سال ۲۰۲۲، کشاورزان هلند با ادغام منابع خود، مدل تولید و فروش مشترک بسته‌های هفتگی را ایجاد کردند.

در این الگو، هر مزرعه بر یک حوزه تخصصی متمرکز شد و محصول نهایی در قالب بسته‌های ترکیبی به مشتری عرضه شد.

فیلیپین؛ خدمت‌رسانی در بحران

در مانیل فیلیپین، آرایشگاهی که در اثر طوفان تخریب شده بود، خدمات سیار درب منزل راه‌اندازی کرد و حتی بخشی از خدمات را رایگان ارائه داد.

در بخش دیگری از این کشور، کارگاه‌های شیرینی‌پزی در مواجهه با قطعی برق، تولیدات خود را به محصولات بدون نیاز به یخچال تغییر دادند و با برندسازی خلاقانه، فروش خود را حفظ کردند.

برزیل و اندونزی؛ روایت‌سازی و حضور در محل مشتری

در ریودوژانیرو برزیل، کتاب‌فروشی‌ها با افزودن روایت‌های شخصی خوانندگان قبلی به کتاب‌های دست‌دوم، ارزش احساسی محصول را افزایش دادند.

در اندونزی نیز خیاطان سیار با استقرار در محل تجمع مردم و ارائه خدمات فوری، بازار جدیدی برای خود ساختند.

جمع‌بندی نشست؛ بحران، زمان بازآفرینی مدل کسب‌وکار

جمع‌بندی نهایی این نشست نشان داد که کشورهای مختلف، با وجود تفاوت‌های فرهنگی و اقتصادی، بر چند اصل مشترک برای عبور از بحران تکیه کرده‌اند:

ایران: فروش اعتباری هوشمند

چین: فروش محله‌ای و ارسال رایگان

اوکراین: تغییر سریع مدل کسب‌وکار

بوسنی و هرزگوین: اقتصاد خلاق مبتنی بر منابع محدود

لبنان: اعتمادسازی و همکاری جمعی

سوریه: اعتبار محلی

هلند: تجمیع منابع

فیلیپین: خدمت‌رسانی سیار

برزیل: روایت‌سازی انسانی

اندونزی: حضور مستقیم در محل مشتری

پیام اصلی این نشست آن بود که:

در شرایط بحران، موفقیت نه در انتظار بازگشت شرایط عادی، بلکه در توانایی بازطراحی سریع، ساده و خلاقانه مدل کسب‌وکار نهفته است.