سایت خبری تحلیلی کسب و کار استارت آپ | کارآفرینی | دانش بنیان | اقتصاد
گفتگو؛
وحید ارشدی عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد در گفت و گوی پیش رو نگاهی دارد به چرایی از دست رفتن و کاهش بسیار محسوس رفاه خانوار ایرانی در یک دهه گذشته. وی در این خصوص با تأکید بر اینکه رفاه خانواده ها تنها به میزان دارایی آن ها وابسته نیست، معتقد است: ساختار دارایی محور اقتصاد ایران موجب شده بخش قابل توجهی از سرمایه های خانوارایرانی به جای ورود به چرخه تولید، در بازارهایی مانند زمین، مسکن و ارز متوقف شود. موضوعی که ضمن تضعیف تولید، بر تورم و قدرت خرید مردم نیز اثرگذار است.
ارشدی در پاسخ به این پرسش که رفاه خانواده‌ها تا چه اندازه به وضعیت گردش مالی و ساختار اقتصادی جامعه وابسته است، گفت: بحث رفاه خانواده تابعی از نحوه گردش اقتصادی جامعه و گردش مالی اقتصاد است؛ یعنی از یک طرف پولی که در حال گردش است، در این چرخه به کجا اصابت می‌کند و چه کسانی از آن منفعت می‌برند و از طرف دیگر، میزان قدرت خرید این پول دارای اهمیت هستند. در واقع، باید دید در این گردش مالی که اتفاق می‌افتد، هر واحد ریال چقدر ارزش دارد.
ارشدی تصریح کرد: قاعدتاً این موضوع تابعی از عوامل مختلف است. یکی از این عوامل، سیاست های داخلی و ساختار اقتصاد ایران و عامل دیگر، دلایل و عوامل خارجی هستند که می توانند بر آن
تأثیرگذار باشند.
وی در این خصوص که ساختار اقتصاد ایران چه تأثیری بر وضعیت رفاه خانوارها گذاشته است، گفت: از لحاظ ساختاری، اقتصاد ایران یک اقتصاد دارایی محور است؛ یعنی بیشتر مردم به واسطه حافظه تاریخی خودشان به سمت تجمیع دارایی‌ها رفته اند. در نتیجه، بخشی از این دارایی‌ها از چرخه اقتصادی جامعه خارج شده و عملاً قدرت مولد بودن خود را از دست داده است.
این استاد اقتصاد در این باره با ذکر مثالی افزود: برای مثال، زمین، مسکن، طلا، ارز و مواردی از این دست، بخش زیادی از دارایی خانوار ایرانی را تشکیل می دهد و در سبد دارایی خانوار حبس شده اند تا بتوانند تورمی را که به آن ها تحمیل می شود، جبران کنند. بنابراین، در نگاه اول ممکن است برخی از جامعه از دارایی های زیادی برخوردار باشند، اما در عین حال فقر هم در همان بخش از جامعه وجود داشته باشد؛ چرا که قدرت نقد شوندگی این دارایی ها محدود است و نمی توانند ارزش یا ظرفیت اقتصادی جدیدی ایجاد کنند. این یکی از موضوعات و زوایایی است که باید به آن توجه کنیم.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد در پاسخ به این پرسش که خروج سرمایه‌های خانوار از چرخه تولید چه پیامدهایی برای اقتصاد دارد تصریح کرد: وقتی سرمایه هایی که می توانند وارد بخش مولد شوند، از چرخه خارج می شوند، طبیعتاً تولید تضعیف می‌شود و وقتی تولید ضعیف شود، قیمت‌ها می توانند افزایش پیدا کنند. بخشی از تورم نیز به همین مسئله مربوط است. ارشدی معتقد است: از طرف دیگر، در بسیاری از فعالیت های اقتصادی، متناسب با فعالیتی که انجام می شود، منافع لازم برای افراد ایجاد نمی شود. به عنوان مثال، کارمند کار می کند، اما متناسب با نیازی که وجود دارد، کار او شکل نمی گیرد. طبیعتاً در چنین شرایطی، پرداختی با میزان کاری که انجام می دهد متناسب نیست. این مسئله هم می تواند تقاضای کاذب ایجاد کند و در نهایت قدرت خرید مردم کاهش پیدا می کند.
این کارشناس اقتصادی راجع به این موضوع که آیا کسری بودجه دولت همواره پدیده‌ای منفی و آسیب زا برای رفاه جامعه محسوب می شود گفت: درست است که کسری بودجه صرفاً یک موضوع منفی نیست. اگر همین کسری بودجه و جبران آن به حوزه های آموزش، بهداشت، درمان و کالاهای اساسی اختصاص پیدا کند و بتواند برای جامعه رفاه و پایداری بیشتری ایجاد کند، لزوماً اشکالی ندارد. به عبارت دیگر، اگر کسری بودجه به جای اینکه صرف هزینه های مصرفی جامعه شود، به بخش هایی اختصاص پیدا کند که نیازهای اساسی مردم را تأمین می کنند یا در حوزه‌هایی هزینه شود که در آینده برای اقتصاد آورده و بازدهی داشته باشند و این رفاه دوباره به جامعه برگردد، مسئله ای نیست. اما اگر کسری بودجه در بخش‌هایی هزینه شود که نمی‌توانند این اهداف را تأمین کنند، طبیعتاً
مشکل ساز خواهد بود.
