سایت خبری تحلیلی کسب و کار استارت آپ | کارآفرینی | دانش بنیان | اقتصاد
سرمقاله؛
بازار سرمایه ایران بیش از آنکه صرفاً از متغیرهای اقتصادی و صورت‌های مالی شرکت‌ها فرمان بگیرد، تحت تأثیر فضای انتظاری و تحولات سیاسی نیز قرار دارد. در چنین شرایطی، حتی شرکت‌هایی که از نظر عملیاتی عملکرد قابل قبولی دارند و چشم‌انداز سودآوری آنها مثبت ارزیابی می‌شود، لزوماً از اقبال سهامداران برخوردار نمی‌شوند. سرمایه‌گذار در بازاری که هر خبر سیاسی می‌تواند معادلات اقتصادی را تغییر دهد، علاوه بر محاسبه سود و زیان بنگاه‌ها، ناچار است ریسک‌های بیرونی را نیز در تصمیمات خود لحاظ کند. همین مسئله موجب شده است که رفتار بورس گاهی با واقعیت‌های بنیادی شرکت‌ها فاصله بگیرد و انتظارات کوتاه‌مدت نقش پررنگ‌تری در تعیین مسیر قیمت‌ها داشته باشد.
از سوی دیگر، تحلیل وضعیت بورس با اتکا به یک شاخص نمی‌تواند تصویر کاملی از تحولات بازار ارائه دهد. شاخص کل ممکن است تحت تأثیر چند شرکت بزرگ و دارای ارزش بازار بالا صعودی شود، در حالی که بخش قابل توجهی از نمادها در همان روز با افت قیمت مواجه باشند. در چنین وضعیتی، مثبت بودن نماگر اصلی لزوماً به معنای بهبود عمومی شرایط معاملات نیست. شاخص هم‌وزن از این جهت اهمیت دارد که عملکرد شرکت‌ها را با وزن یکسان‌تری منعکس می‌کند و امکان ارزیابی فراگیرتری از وضعیت سهام را فراهم می‌آورد.
معاملات چهارم آبان ۱۴۰۵ نمونه روشنی از این واگرایی بود. در آن روز، شاخص کل با افزایش ۰.۶۸ درصدی به محدوده ۸ میلیون و ۶۹ هزار واحد رسید، اما شاخص هم‌وزن برخلاف جریان شاخص اصلی، ۰.۱۸ درصد عقب نشست و در سطح ۲ میلیون و ۲۲۹ هزار واحد قرار گرفت. این اتفاق نشان داد که موتور رشد بازار در آن مقطع بیشتر در اختیار شرکت‌های بزرگ بوده و افزایش ارتفاع شاخص کل هنوز به معنای مشارکت گسترده سهامداران و نمادهای مختلف در روند صعودی نیست.
اما تصویر معاملات در دوازدهم آبان متفاوت بود. این بار نه‌تنها شرکت‌های بزرگ، بلکه طیف وسیع‌تری از نمادها در مسیر مثبت حرکت کردند. شاخص کل با افزایش ۱۷۵ هزار و ۱۷۹ واحدی، رشد ۲.۲۹ درصدی را به ثبت رساند و در سطح ۷ میلیون و ۸۲۴ هزار و ۵۸۵ واحد متوقف شد. شاخص هم‌وزن نیز با افزایش ۱.۸۱ درصدی به ۲ میلیون و ۲۱۴ هزار و ۸۲۹ واحد رسید. هم‌زمان، ورود حدود ۴.۵ هزار میلیارد تومان نقدینگی حقیقی به سهام، حق‌تقدم و صندوق‌های سهامی و ثبت ارزش معاملات خرد در محدوده ۲۸ تا ۳۰ هزار میلیارد تومان، از افزایش تحرک سرمایه‌گذاران در بازار حکایت داشت.
اهمیت این تحولات در آن است که کیفیت رشد بورس را نمی‌توان صرفاً با تعداد واحدهای افزایش شاخص سنجید. زمانی که رشد قیمت‌ها از نمادهای شاخص‌ساز فراتر می‌رود، سهام شرکت‌های کوچک و متوسط نیز در مسیر صعود قرار می‌گیرند و نقدینگی حقیقی به بازار وارد می‌شود، می‌توان از تقویت نسبی تقاضا سخن گفت. با این حال، یک یا چند روز معاملاتی مثبت برای اعلام آغاز یک دوره رونق کافی نیست. آنچه می‌تواند به صعود بازار اعتبار ببخشد، تداوم ورود سرمایه‌های حقیقی، افزایش عمق معاملات و همراهی متغیرهای بنیادی با انتظارات مثبت است.
در نهایت، بورس برای تبدیل شدن به مقصدی پایدار برای سرمایه‌های سرگردان، به چیزی فراتر از رشد مقطعی شاخص‌ها نیاز دارد. ثبات در تصمیمات اقتصادی، کاهش نااطمینانی‌های سیاسی، قابل پیش‌بینی شدن سیاست‌های ارزی و انرژی و بهبود فضای کسب‌وکار، عواملی هستند که می‌توانند اعتماد ازدست‌رفته سرمایه‌گذاران را احیا کنند. تا زمانی که این مؤلفه‌ها به ثبات نرسند، بازار سهام همچنان میان امید به سودآوری شرکت‌ها و نگرانی از ریسک‌های بیرونی در نوسان خواهد بود؛ وضعیتی که می‌تواند فرصت‌های معاملاتی ایجاد کند، اما برای شکل‌گیری یک روند صعودی ماندگار کافی نیست.
