سایت خبری تحلیلی کسب و کار استارت آپ | کارآفرینی | دانش بنیان | اقتصاد
به گزارش کسب و کار نیوز ، سازندگان ایرانی دیگر برای فعالیت ساختمانی تنها به بازار داخلی چشم ندوخته‌اند. از کشورهای حاشیه خلیج فارس تا عراق، سوریه و کشورهای مستقل مشترک‌المنافع، بازارهای خارجی به یکی از گزینه‌های فعالیت بخشی از شرکت‌های ایرانی تبدیل شده‌اند؛ در حالی که صنعت ساختمان ایران با تورم بالای نهاده‌ها، محدودیت منابع بانکی، افت قدرت خرید متقاضیان و دشواری‌های اداری دست‌وپنجه نرم می‌کند. با این حال، حضور در خارج از کشور همیشه به معنای سرمایه‌گذاری نیست و باید میان صادرات خدمات فنی و مهندسی، پیمانکاری و انتقال سرمایه تمایز قائل شد.
رامین گوران، توسعه‌گر و سازنده پیش‌کسوت صنعت ساختمان و رئیس هیات‌مدیره انجمن انبوه‌سازان مسکن و ساختمان استان تهران، در گفت‌وگو با اقتصادنیوز، معتقد است نبود ثبات اقتصادی و دشواری پیش‌بینی آینده، در کنار موانع تأمین مالی و صدور مجوز، بخشی از سرمایه‌گذاران را به سمت بازارهای دیگر سوق داده است.
او هشدار می‌دهد که تداوم این وضعیت می‌تواند بر اشتغال و ظرفیت تولید مسکن اثر بگذارد و بازگشت سرمایه‌ها به داخل کشور را به اصلاح هم‌زمان شرایط اقتصادی و سازوکارهای فعالیت در صنعت ساختمان وابسته می‌داند.
آقای گوران! اگر وضعیت فعالیت سازندگان و توسعه‌گران ساختمانی ایرانی در خارج از کشور را با پنج تا ده سال گذشته مقایسه کنیم، در حال حاضر مهم‌ترین کشورهای مقصد کدام‌اند؟ آمار یا برآوردی از تعداد شرکت‌های فعال ایرانی، تعداد پروژه‌ها و ارزش قراردادهای ساختمانی آنها در این کشورها وجود دارد؟ واقعیت این است که فعالیت و حضور شرکت‌های ایرانی در خارج از کشور به دو گونه انجام می‌شود. گونه نخست این است که شرکت‌ها برای صدور خدمات فنی و مهندسی فعالیت می‌کنند که موضوع کار آنها بیشتر جنبه پیمانکاری دارد و اگر سرمایه‌گذاری هم باشد، ماجرای متفاوتی دارد.
در واقع، شرکت‌های ما هم در کشورهای حاشیه خلیج فارس رفته و کار می‌کنند و هم در کشورهایی مانند عراق، سوریه و حوزه کشورهای مستقل مشترک‌المنافع (CIS) حضور دارند. اما این موضوع متفاوت است؛ به‌طوری‌که صدور خدمات فنی و مهندسی برای برخی از این شرکت‌ها در حوزه CIS و در عراق بهتر جواب داده، اما در برخی دیگر از این کشورها جواب نداده است.
واقعیت این است که متأسفانه وقتی سرمایه‌گذار و توسعه‌گر می‌بیند که کار اقتصادی در ایران جواب نمی‌دهد، هم سرمایه و هم نیروی انسانی را از کشور خارج می‌کند و به کشورهایی می‌رود که فعالیت اقتصادی در آنها از نظر اقتصادی مناسب است. حتی مردم هم هوشمند هستند؛ به‌گونه‌ای که در یک‌سری از کشورها حضور می‌یابند، اقدام به خرید می‌کنند و منابع مالی خود را می‌برند. این‌ها موضوعاتی است که به دلیل عدم وجود ظرفیت‌ها در داخل کشور رخ می‌دهد.
بنابراین، این شرایط در دو گونه خلاصه می‌شود: یکی موضوع «خروج سرمایه» است و بخش دیگر این است که برای «صدور خدمات فنی و مهندسی» می‌روند. متأسفانه ما باید مسائل و موضوعات صدور خدمات فنی و مهندسی را به دلیل موانع گوناگونی که وجود دارد بسیار جدی بگیریم؛ چرا که ما در حوزه بین‌المللی کمرنگ هستیم.
چه عواملی باعث شده است سازندگان ایرانی به بازارهای خارجی روی بیاورند؟ افزایش هزینه ساخت، دشواری تأمین مالی، کاهش قدرت خرید خانوارها، رکود معاملات و نااطمینانی اقتصادی تا چه اندازه در تصمیم سازندگان برای فعالیت در خارج از کشور مؤثر بوده‌اند؟ آیا انگیزه اصلی، دستیابی به بازده بالاتر است یا امکان پیش‌بینی هزینه‌ها، دسترسی به منابع مالی و ثبات مقررات در بازارهای مقصد اهمیت بیشتری دارد؟ در پاسخ به این پرسش باید گفت که عوامل بسیار زیادی در این موضوع دخیل هستند. شرایط اقتصادی به گونه‌ای رقم خورده است که با تورم‌های بسیار سنگین مواجه هستیم و با وجود اینکه نیاز به مسکن همچنان در کشور وجود دارد و متقاضی نیز هست، اما مشکل اصلی در عدم وجود پتانسیل و توان مالی کافی نزد متقاضیان نهفته است. همچنین تسهیلات و منابع بانکی کافی وجود ندارد و بانک‌ها حمایت لازم را از بخش ساخت و توزیع مسکن به عمل نمی‌آورند و وجود چنین دغدغه‌هایی شرایط را بسیار دشوار ساخته است.
در نتیجه، افراد برای حفظ سرمایه، تداوم تولید و حفظ مشتریان خود، معمولاً پس از مطالعه و بررسی دقیق به سمت مناطقی حرکت می‌کنند که شرایط مناسب‌تری دارد. متأسفانه به‌ویژه در حوزه سرمایه‌گذاری، شاهد خروج سرمایه و خروج نیروی انسانی باکیفیت هستیم؛ نیروها و منابع کیفی ما از کشور خارج شده و در سایر کشورها فعالیت می‌کنند، چرا که در آن کشورها متقاضی مؤثر و واقعی وجود دارد.
حتی سازندگان هوشمندانه عمل می‌کنند؛ اگر پس از بررسی و اقدام در یک منطقه به بن‌بست برسند، موقعیت خود را تغییر داده و کشورهای دیگری را انتخاب می‌کنند، به این معنا که مسائل را به صورت منطقه‌ای و محلی مطالعه می‌نمایند. آنان به دلیل شرایط اقتصادی داخل کشور و مشکلات موجود در اخذ جوازها و مجوزها، کشورهایی را انتخاب می‌کنند که چالش‌های موجود در ایران اصلاً در آنجا معضل محسوب نمی‌شود، دست توسعه‌گر و سازنده باز است و در کوتاه‌ترین زمان به مجوزهای لازم دست می‌یابند.
فعالیت سازندگان ایرانی در کشورهای مقصد چه تفاوتی با گذشته پیدا کرده است؟ آیا سازندگان ایرانی همچنان بیشتر در قالب سرمایه‌گذاری شخصی و خریدوفروش ملک فعالیت می‌کنند یا حضور آنها به سمت اجرای پروژه‌های بزرگ، پیمانکاری، توسعه‌گری با شرکت‌های خارجی حرکت کرده است؟ همان‌طور که اشاره شد، فعالان ما در هر دو بخش ورود می‌کنند، اما متأسفانه در بخش توسعه‌گری، حوزه پیمانکاری و صدور خدمات، به دلیل موانعی که قبلاً ذکر شد، با ظرفیت حداقلی فعالیت می‌شود.
اما در خصوص سرمایه‌گذاری، با توجه به فراهم بودن شرایط در کشورهای هدف، معمولاً هم مردم ایران و هم سرمایه‌داران و سرمایه‌گذاران به سمت کشورهایی حرکت می‌کنند که امکان حفظ سرمایه‌شان وجود داشته باشد و بیشترین نقش را در این حوزه ایفا می‌نمایند.
