سایت خبری تحلیلی کسب و کار استارت آپ | کارآفرینی | دانش بنیان | اقتصاد
به گزارش کسب و کار نیوز، در حالی که نگاه بسیاری از تحلیلگران در تحولات خاورمیانه به تنگه هرمز معطوف است، کارشناسان اقتصاد جهانی معتقدند تنگه بابالمندب در جنوب دریای سرخ به همان اندازه و حتی در برخی حوزهها مهمتر از هرمز است؛ گذرگاهی باریک که بهرغم عرض تنها ۳۲ کیلومتری، یکی از حیاتیترین شریانهای تجارت جهانی محسوب میشود.
بابالمندب که دریای سرخ را به خلیج عدن و اقیانوس هند متصل میکند، حلقه اتصال آسیا به اروپا از طریق کانال سوئز است. هرگونه اختلال در این آبراه، مستقیماً زنجیره تامین جهانی، تجارت کالا، بازار انرژی و هزینههای حملونقل را تحت تأثیر قرار میدهد.
شاهراهی برای تجارت یکچهارم جهان
بر اساس برآوردهای بینالمللی، در شرایط عادی سالانه بین ۲۰ تا ۲۶ هزار کشتی از بابالمندب عبور میکنند و حدود یکچهارم تجارت کانتینری جهان از این مسیر انجام میشود. همچنین حجم کالای عبوری از این گذرگاه در سالهای اخیر به حدود ۱.۶ میلیارد تن در سال رسیده است.
این مسیر کوتاهترین راه دریایی میان مراکز تولیدی آسیا و بازارهای مصرف اروپا به شمار میرود. بسته شدن یا ناامن شدن آن، کشتیها را مجبور میکند مسیر دماغه امیدنیک در جنوب آفریقا را انتخاب کنند؛ مسیری که هزاران کیلومتر طولانیتر است و بین یک تا دو هفته به زمان حمل کالا اضافه میکند.
نبض انرژی جهان در بابالمندب
اهمیت بابالمندب تنها به تجارت کالا محدود نمیشود. این آبراه یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان است.
طبق آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، در سال ۲۰۲۳ روزانه حدود ۹.۳ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی از بابالمندب عبور میکرد؛ رقمی که معادل بیش از ۱۱ درصد تجارت دریایی نفت جهان محسوب میشود.
این نفت عمدتاً از کشورهای حاشیه خلیج فارس به سمت اروپا و آمریکای شمالی ارسال میشود. علاوه بر نفت خام، حجم قابل توجهی از فرآوردههای پالایشی و گاز طبیعی مایع (LNG) نیز از این مسیر عبور میکند.
حملات دریای سرخ و سقوط ترافیک دریایی
پس از آغاز حملات نیروهای یمنی به کشتیهای مرتبط با رژیم صهیونیستی در اواخر ۲۰۲۳، بسیاری از شرکتهای کشتیرانی مسیر خود را تغییر دادند. آمار EIA نشان میدهد حجم انتقال نفت از بابالمندب در سال ۲۰۲۴ بیش از ۵۰ درصد کاهش یافت و از ۹.۳ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۲۳ به حدود ۴.۱ میلیون بشکه در روز رسید.
در نتیجه، حجم نفتی که از مسیر جایگزین دماغه امیدنیک عبور میکند به بیش از ۹ میلیون بشکه در روز افزایش یافت. این موضوع هزینه سوخت، بیمه و کرایه حمل دریایی را به شکل قابل توجهی افزایش داد.
چرا اروپا بیشترین آسیب را میبیند؟
اگر تنگه هرمز بیشتر برای صادرات انرژی خلیج فارس اهمیت دارد، بابالمندب مستقیماً بر تجارت آسیا و اروپا اثر میگذارد. بخش بزرگی از واردات اروپا از چین، هند، کره جنوبی، ژاپن و کشورهای جنوب شرق آسیا از مسیر بابالمندب و کانال سوئز انجام میشود.
اختلال در این مسیر باعث افزایش هزینه کالاهای مصرفی، مواد اولیه صنعتی، قطعات خودرو، تجهیزات الکترونیکی و مواد غذایی در اروپا میشود. همین مسئله باعث شده است اقتصاددانان از بابالمندب به عنوان «شریان حیاتی زنجیره تأمین جهانی» یاد کنند.
اهمیت ژئوپلیتیکی؛ فراتر از یک آبراه
بابالمندب در محل تلاقی سه قاره آسیا، آفریقا و اروپا قرار گرفته است. از یک سو یمن بر بخش مهمی از ساحل شرقی آن تسلط دارد و از سوی دیگر جیبوتی، اریتره و شاخ آفریقا در ساحل غربی آن قرار گرفتهاند. همین موقعیت باعث شده است قدرتهای جهانی طی دهههای اخیر حضور نظامی گستردهای در اطراف این گذرگاه داشته باشند.
کارشناسان امنیت انرژی معتقدند کنترل یا ناامن شدن بابالمندب میتواند آثار اقتصادی مشابه بسته شدن کانال سوئز یا حتی بخشی از اثرات اختلال در تنگه هرمز را ایجاد کند.
افزایش هزینه حملونقل؛ نخستین پیامد بحران
یکی از نخستین آثار ناامنی در بابالمندب، جهش هزینههای حملونقل دریایی است. شرکتهای کشتیرانی در زمان عبور از این منطقه با افزایش شدید حق بیمه جنگی، هزینههای امنیتی و ریسکهای عملیاتی مواجه میشوند.
در صورت انحراف مسیر به جنوب آفریقا نیز مصرف سوخت، زمان سفر و هزینه اجاره کشتی به شدت افزایش مییابد. در نهایت این هزینهها به قیمت نهایی کالاها منتقل شده و به افزایش تورم جهانی منجر میشود.
بابالمندب؛ گلوگاه دوم اقتصاد جهان پس از هرمز
در میان هفت گلوگاه اصلی انرژی جهان، بابالمندب یکی از مهمترین نقاط راهبردی محسوب میشود. اگر تنگه هرمز بزرگترین شاهراه صادرات نفت جهان است، بابالمندب حلقه اتصال این نفت به بازارهای مصرف اروپا و همچنین مسیر اصلی تجارت میان شرق و غرب جهان به شمار میرود.
به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران معتقدند هرگونه بحران طولانیمدت در این گذرگاه میتواند نهتنها بازار نفت، بلکه کل تجارت جهانی، زنجیره تأمین و رشد اقتصادی کشورهای بزرگ را تحت تأثیر قرار دهد؛ مسئلهای که اهمیت اقتصادی بابالمندب را به سطح یکی از حساسترین نقاط ژئوپلیتیکی جهان رسانده است.
