فرصت‌های شغلی باکیفیت و تمام‌وقت محدود است/کاهش اشتغال ناقص

شایلی قرائی

به گزارش کسب و کار نیوز، اشتغال ناقص به وضعیتی گفته می‌شود که فرد به دلیل کمبود فرصت‌های شغلی، کمتر از ۴۴ساعت در هفته کار می‌کند، در حالی که مایل و آماده برای فعالیت بیشتر است.عوامل مختلفی باعث گسترش این پدیده هستند. یکی از عوامل کاهش تقاضا برای نیروی کار تمام‌وقت است. چراکه بسیاری از کارفرمایان به‌ویژه در صنایع کوچک و متوسط به دلیل مشکلات اقتصادی ترجیح می‌دهند نیروی کار پاره‌وقت یا با قراردادهای موقت جذب کنند. همچنین  نبود مهارت‌های لازم باعث بروز این مسئله شده است.

کمبود مهارت یا تخصص باعث می‌شود که برخی افراد نتوانند به مشاغل پایدار دست پیدا کنند. از سوی دیگر کاهش فرصت‌های شغلی مناسب باعث رکود اقتصادی و کمبود سرمایه‌گذاری در بخش‌های مولد شده است و فرصت‌های شغلی باکیفیت و تمام‌وقت را محدود کرده است.

پیامدهای اشتغال ناقص زیاد است. این وضعیت نه تنها منجر به کاهش درآمد افراد و سختی تأمین نیازهای اولیه زندگی می‌شود، بلکه تأثیرات روانی و اجتماعی زیادی نیز به همراه دارد. افراد دچار اشتغال ناقص ممکن است احساس ناکارآمدی و نارضایتی از شغل خود داشته باشند. این موضوع به‌ویژه برای جوانان و فارغ‌التحصیلان دانشگاهی که انتظارات بالاتری از بازار کار دارند، چالش‌برانگیزتر است. راهکارهای پیشنهادی برای کاهش اشتغال ناقص ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار، آموزش مهارت‌های شغلی و – بهبود قوانین حمایتی است چرا که با اصلاح قوانین کار برای جلوگیری از سوءاستفاده از نیروی کار پاره‌وقت و حمایت از افراد با ساعات کاری کمتر از استاندارد ضروری است.

اشتغال ناقص و ساعات کاری کمتر از استاندارد نه تنها پیامدهای اقتصادی، بلکه آثار اجتماعی و روانی نیز به همراه دارد. برای کاهش این چالش، نیاز به برنامه‌ریزی جامع و همکاری همه‌جانبه میان دولت، کارفرمایان و نیروی کار وجود دارد. این اقدامات می‌توانند به افزایش رفاه عمومی و بهبود وضعیت بازار کار منجر شوند. از سوی دیگر برخی از مشاغل ناقص در بازار کار ساعت کاری بیشتر از ۴۴ساعت در هفته دارد,طبق آخرین آمارهای منتشر شده، بخش قابل‌توجهی از نیروی کار جوان بیش از ۴۴ ساعت در هفته کار می‌کنند، در حالی که بسیاری از این مشاغل فاقد امنیت شغلی و مزایای قانونی هستند.

یکی از دلایل اصلی افزایش ساعات کاری طولانی، نیاز به تأمین هزینه‌های زندگی است. افزایش تورم، کاهش قدرت خرید و عدم دسترسی به مشاغل پایدار، جوانان را مجبور به پذیرش مشاغل کم‌درآمد و حتی چند شغل همزمان کرده است. همچنین، بسیاری از کارفرمایان به دلیل کاهش هزینه‌ها، شرایط سخت و ساعات طولانی را به نیروی کار تحمیل می‌کنند. مطابق گزاش های مرکز آمار ایران, بررسی سهم جمعیت دارای اشتغال ناقص جمعیت ۱۵ ساله و بیش‌تر نشان می‌دهد که در پاییز ۱۴۰۳، ۷.۴ درصد جمعیت شاغل،‌ به دلایل اقتصادی (فصل غیرکاری، رکود کاری، پیدا نکردن کار با ساعت بیش‌تر و…) کم‌تر از ۴۴ ساعت در هفته کار کرده و آماده برای انجام کار اضافی بوده‌اند. این در حالی است که ۳۸.۴ درصد از شاغلین ۱۵ ساله و بیش‌تر، بیش از ۴۹ ساعت در هفته کار کرده‌اند.

سهم اشتغال ناقص نشان می دهد که ۷.۴درصد جمعیت شاغل ۱۵ساله و بیشتر دارای اشتغال ناقص بوده اند.یعنی حدود ۱میلیون و ۸۴۱هزار و ۲۶ نفر اشتغال ناقص دارند.  این شاخص در بین مردان بیشتر از زنان و در نقاط روستایی بیشتر از نقاط شهری بوده است. سهم اشتغال ناقص در پاییز ۱۴۰۳ نسبت به فصل مشابه سال قبل۰.۷درصد کاهش پیدا کرده است.

بررسی سهم شاغلین ۱۵ساله و بیشتر با ساعت کار معمول ۴۹ ساعت و بیشتر نشان می دهد ۳۸.۴ درصد شاغلین به طور معمول ۴۹ساعت و بیشتر در هفته کار می کنند. این شاخص که یکی از نماگرهای کار شایسته است نشان می‌دهد در کشور سهم زیادی از شاغلین بیشتر از استاندارد کار می کنند. این شاخص نسبت به فصل مشابه سال قبل ۰.۷درصد افزایش یافته است.

پیامدهای اجتماعی و اقتصادی این موضوع این است که این وضعیت نه تنها باعث فرسودگی جسمی و روانی در میان جوانان می‌شود، بلکه بر کیفیت زندگی و بهره‌وری آنها نیز تأثیر منفی می‌گذارد. اشتغال ناقص و ساعات کاری طولانی اغلب مانع ادامه تحصیل، یادگیری مهارت‌های جدید و پیشرفت شغلی می‌شود که در بلندمدت می‌تواند به کاهش رشد اقتصادی کشور و نارضایتی اجتماعی منجر شود.

راهکارها و پیشنهادات برای این مسئله این است که  برای حل این مشکل، لازم است سیاست‌های حمایتی و ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار در اولویت قرار گیرد. دولت و کارفرمایان باید با افزایش دستمزدها، بهبود شرایط کاری و تقویت قوانین حمایتی از نیروی کار، از فشار بر جوانان بکاهند. همچنین، سرمایه‌گذاری در بخش‌های تولیدی و ایجاد برنامه‌های آموزش مهارت‌های شغلی می‌تواند راه‌حلی برای کاهش اشتغال ناقص و بهره‌وری بیشتر نیروی کار باشد. این چالش‌ها، نیازمند همکاری دولت، کارفرمایان و خود جوانان برای ایجاد تعادل میان کار و زندگی و حرکت به سمت اشتغال پایدار و باکیفیت است.

ضرورت توسعه کارآفرینی اجتماعی

حمید حاج اسماعیلی؛ کارشناس بازار کار

امروز جامعه ما نیازمند تحرک و نشاط جدیدی است که متاسفانه سالهاست از کشور رخت بسته است. جامعه امروز ایران نیازمند ورود به بحث مهم کارآفرینی اجتماعی است. واژه‌ای کاملا علمی که بر کارآفرینی تجاری مقدم است. به این دلیل به کارآفرینی اجتماعی باید بها داده شود، چرا که ساختار اجتماعی ایران در طی سال‌های گذشته دچار مشکلات اساسی شده است.

قطعا کارگران نیازمند شغل هستند و هرچه ظرفیت‌های اشتغال کار، در کشور افزایش پیدا کند، می‌تواند به تولید و توسعه کشور کمک کرده و رفاه عمومی را افزایش دهد. اما این که ما برای آمارسازی و کارنامه بهتر برای دولتها تلاش کنیم هر تعریفی را برای یک موضوع علمی مطرح کنیم، قطعا نه تنها نمی‌تواند برای کشور مفید باشد، بلکه می‌تواند باعث پنهان کاری و پاک کردن صورت مسئله‌های اصلی در وضعیت اشتغال در کشور شود. مشکلات اقتصادی به حدی زیاد است که بسیاری از شاغلین نه فقط با یک شیفت کار، بلکه گاهی با دو یا حتی سه شیفت کار، نمی‌توانند از پس تامین نیاز‌های زندگی خود بربیایند.

تعداد قابل توجهی از کارگران، نه تنها مدام اضافه کاری انجام می‌دهند، بلکه شغل‌های جانبی دارند تا از پس پر کردن سبد معیشت خانواده خود برآمده و نیاز‌های اولیه خود را برطرف کنند. این موضوع حتی درباره قشر بازنشسته هم صدق می‌کند. قدرت خرید حقوق بگیران، طی چند سال اخیر به شدت تنزل پیدا کرده است و آنان به سختی می‌توانند امور زندگی و معیشتی خود را فراهم کنند.

کارآفرینی اجتماعی علاوه بر ایجاد شغل، زمینه ساز فعالیت‌های مختلف برای بخش‌های فرهنگی، اقتصادی و سیاسی است. تاکید می‌شود امروز بیش از کارآفرینی تجاری، نیازمند کار آفرینی اجتماعی در بخش‌های مختلف هستیم. همانطور که کارآفرینان اقتصادی در بخش‌های مختلف، فرصت‌های مختلفی کشف می‌کنند در بخش‌های اجتماعی نیز این امر باید در دستور کار قرار بگیرد.