تجارت فیروزه‌ای ایران به کام ترک‌ها

در حالی که معدن فیروزه نیشابور بزرگ‌ترین معدن فیروزه جهان است، سنگ‌های درخشان این معدن به نام و کام ترک‌ها در جهان تجارت می‌شود. همچنین به دلیل نبود علم، هنوز با فناوری قدیمی و با استفاده از مواد منفجره، عملیات استخراج صورت می‌گیرد که باعث کاهش ارزش این سنگ گران‌بها می‌شود.
در حال حاضر 4 میلیارد تن ذخیره سنگ‌های تزئینی در ایران وجود دارد که سالانه بیش از 5/13میلیون تن تولید دارند. ایران بعد از هند و برزیل، سومین تولید‌کننده سنگ‌های تزئینی قلمداد می‌شود و سابقه درخشانی در این حوزه به ویژه فیروزه نیشابور دارد، سنگ‌های تزئینی در تمام استان‌های ایران از جمله آذربایجان شرقی، اصفهان، آذربایجان غربی، خراسان جنوبی و رضوی، فارس، مرکزی، همدان، سیستان و بلوچستان و زنجان یافت می‌شود. با این وجود تجارت فیروزه ایرانی از قدیم‌الایام در ترکیه انجام می‌شد و از همان زمان تاکنون نام «تورکیوس» را در جهان کسب کرده است. در همین راستا بهروز برنا، معاون اکتشاف سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی به ایسنا گفت: 6 ذخیره سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی در ایران وجود دارد که مهم‌ترین معدن سنگ‌های قیمتی ایران مربوط به فیروزه نیشابور است.
وی با بیان اینکه ایران در زمینه‌ سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی به رتبه‌ای در جهان دست نیافته است، اظهار کرد: کشف فیروزه توسط کشور‌های ایران و مصر بوده و با وجود اینکه ایران یکی از مهم‌ترین کاشفان فیروزه بوده، اکنون فیروزه ایرانی به نام ترکیه رقم خورده است.

  ارزش‌افزوده ۱۳۰۰ برابری
درحالی که بزرگ‌ترین معدن فیروزه جهان به جهت فقدان علم هنوز با تکنولوژی قدیمی و با استفاده از مواد منفجره به استخراج مشغول بوده و از این رهگذر صدمات جبران‌ناپذیری را به معدن وارد می‌آورد، در کشورهایی همچون آمریکا و هند که معادن آنها از لحاظ کیفیت در مقابل فیروزه نیشابور حرفی برای گفتن ندارد، استخراج با روش‌های علمی باعث شده تا هر روزه شاهد ارزش‌افزوده در محصولات استخراج شده آنها باشیم. استفاده از انفجار برای استخراج فیروزه نیشابور باعث وارد آمدن آسیب به رگه‌های فیروزه و شکسته‌شدن و کوچک‌تر شدن سنگ‌های فیروزه‌ای به دست آمده شده است، به‌گونه‌ای که استخراج سنتی فیروزه موجبات کاهش شدید قیمت این محصول با ارزش را فراهم آورده است. آمریکا توانسته است با استفاده از تکنولوژی پیشرفته در استخراج فیروزه و بازاریابی مناسب، سنگ فیروزه معادن آریزونا را که از نظر کیفیت قابل مقایسه با سنگ فیروزه نیشابور نیست تا ۳۰ برابر قیمت در جهان به فروش برساند و این در حالی است که با استفاده از تکنولوژی‌های نوین در هنگام استخراج و بازاریابی مناسب، فیروزه نیشابور تا ۱۳۰۰ برابر قیمت سنگ خام ارزش‌گذاری خواهد شد.

  مصرف ۹۰ درصدی فیروزه در داخل کشور
با وجود اینکه از فیروزه نیشابور به عنوان بهترین فیروزه جهان نام برده می‌شود اما مصرف ۹۰ درصدی آن در داخل کشور و محدود شدن صادرات این کالا به‌صورت توریستی موضوعی است که باید از سوی متولیان این بخش مورد توجه قرار گیرد. در سنگ‌های خام فیروزه معمولا در ۲ نوع اصلی، فیروزه عجمی و فیروزه شجری دسته‌بندی می‌شوند و از آنجایی که تراش فیروزه به ظرافت بالایی نیاز دارد مهارت فیروزه‌تراشان نیز در مرغوبیت و در نتیجه تعیین قیمت این سنگ نقش اساسی دارد. قیمت ها بسته به اندازه و کیفیت سنگ متفاوت بود، به‌گونه‌ای که قیمت این سنگ‌ها از حدود ۵ هزار تومان شروع شده و در برخی موارد به حدود ۴۰ میلیون تومان نیز می‌رسد.

  عوامل موثر در قیمت فیروزه
۴ فاکتور در تعیین قیمت فیروزه موثر است که در ابتدا باید به رنگ آن اشاره کرد، به‌گونه‌ای که شفافیت و پررنگ‌تر بودن بودن رنگ آبی فیروزه یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین قیمت است. دومین فاکتور، یک‌دستی سنگ است که اصطلاحا در سنگ فیروزه به آن پاکی گفته می‌شود. همچنین سایز سنگ نیز دیگر عامل تاثیرگذار در تعیین قیمت است که سایز بزرگ‌تر به معنای قیمت بیشتر خواهد بود. آخرین فاکتور نوع تراش است که بسته به ظرافت و دقت به کار گرفته شده در تراش سنگ روی قیمت تاثیر مستقیم دارد. البته باید توجه داشت که تمامی این عوامل در تعیین قیمت سنگ موثر است اما قیمت‌گذاری فیروزه بر اساس استاندارد خاصی صورت نگرفته و تمام قیمت‌ها به صورت تجربی و با درصدی خطا از سوی گوهرشناس انجام می‌گیرد.